Öteki, Fyodor Mihayloviç Dostoyevski

İnsanın dış görünüşü gösterişsiz olabilir, ama önemli olan aklı, güçlü duyguları ve hoş tavırlarıdır….

— Dostoyevski

Merhaba,

Dünya edebiyat tarihinin belki de en belirgin sınırlarını “Rus edebiyatı” çizer. Rus edebiyatı, dilimize yerleşmiş bir edebiyat terimi olarak, günlük dile dahi indirgenmiş görünür.

Edebi kariyeri boyunca Dostoyevski’nin zihnini meşgul eden Öteki, yazarın çok genç yaşta kaleme aldığı ikinci romanıdır. İlk romanı İnsancıklar‘la büyük övgüler alan ve ünlenen Dostoyevski’yi hemen ardından yayımladığı Öteki ile çok sert eleştiriler bekliyordu. Ancak Dostoyevski, romanın büyük önemine olan inancını korumayı hep sürdürdü, üzerinde tekrar çalışarak değişiklikler yaptı ve tefrika edildikten tam 20 yıl sonra 1866’da yeniden yayımladı.

Rus edebiyat dünyasında öyle edebiyat dehası vardı ki hemen tüm eserleriyle göze çarpar.

Dostoyevski, 1846 yılında yayımlanan Öteki adlı eserinde kişilik bölünmesini, parçalanmış bilincin kurduğu ürkütücü ve tehlikeli dünyayı konu edinmiştir.

St. Petersburg’da devlet memuru olarak çalışan Jakov Petroviç Golyadkin’in bir sabah iş yerinde kendisinin görünüşte tıpatıp aynısı olan “öteki” Golyadkin ile karşılaşması ile gelişen olayların anlatıldığı bir psikolojik gerilim öyküsü olan Öteki, başta Kafka ve Sartre olmak üzere modern edebiyatı büyük ölçüde etkilemiştir.

Edebiyat dehası Dostoyevski’nin kitaplarından alıntı yaparak eserlerini hatırlamak gerekli.

“Bence, şeytan diye bir şey gerçekte yoksa, kişioğlu uydurmuşsa onu, kendine bakarak, kendisini örnek alarak uydurmuştur.” Karamazov Kardeşler

“Orada leş gibi kokan iğrenç yeraltında, alaya alınarak güçlendirilmiş sıçancık yavaş yavaş kine; soğuk, zehirli, özenle sonu gelmez bir kine boğulur. Kinini kırk yıl en ince, en utanç verici ayrıntılarına dek anımsayacak; her anımsayışta kendinden daha bir yüz kızartıcı şeyler ekleyerek, bu uydurmalarıyla kendini yiyip bitirecektir. Bir yandan kuruntularından utanır; bir yandan da olanları anımsamaktan, yeni baştan kurcalamaktan, “olabilirdi” düşüncesiyle başka başka uydurmalar eklemekten kendini alamaz. Bağışlamak nedir bilmez. Belki öç almaya bile kalkışır, ama beceriksizce, miskin miskin, uzaktan uzağa, sinsice, ne öç almak hakkına, ne de başarısına inanmadan yapar bunu; öbür yandan öç almak istediği kimseden yüz kat fazla üzüleceğini, ötekinin kılının bile kıpırdamayacağını ta başta bilir. Ölüm döşeğinde bunları bir kez daha, bunca zaman birikmiş faizleriyle birlikte anımsayacak ve…Bakın işte, bu soğuk, iğrenç yarı umutsuzlukla, yarı inançla, kahrından kendini bilinçli olarak yeraltına kırk yıl diri diri gömmede; zorlamayla yaratılmış durumunun yine de kısmen içinden çıkılabilir olmasında; bütün o içe işleyen doyurulmamış isteklerinin özünde; kesin olarak verilen kararla bunun peşinden gelen pişmanlıklar çalkantısında yatmaktadır o garip acı hazzının özü.” Yeraltından Notlar

Dostoyevski, edebiyat tarihi için oldukça önemli bir simgedir. Hemen bütün eserleri birer kült niteliğindedir. Yalnızca edebi değeriyle değil, içerdiği varoluşçu felsefeyle, özgürlükçü tavrıyla ve kullanılan motiflerle, onun eserleri bütün zamanların en çok okunan kitapları arasındadır.

Öteki, okumayanlara tavsiye, okuyanlara bilgiyi hatırlatma amaçlı. Dostoyevski’nin “Öteki” adlı eseri, aslında bir anlamda onun insan ruhunu derinlemesine inceleyen önemli eserlerinden biri olarak kabul edilebilir. Ancak, “Öteki”, Dostoyevski’nin genellikle tanınan büyük eserlerinden biri değildir. Yazarın en ünlü eserleri arasında “Suç ve Ceza”, “Karamazov Kardeşler” ve “Budala” yer alır. Fakat, Dostoyevski’nin “Öteki” temalı diğer eserlerinde insanın içsel çatışmaları ve toplumla olan ilişkisini derinlemesine ele aldığı bilinir.

Eğer “Öteki” ile kastettiğin, Dostoyevski’nin sıkça işlediği insanın içsel öteki (alter ego) veya toplumdaki yabancılaşma temasıysa, o zaman bu tema Dostoyevski’nin birçok eserinde belirgin bir şekilde yer alır.

Dostoyevski, insan ruhunun karmaşıklığını ve içsel çatışmalarını sürekli olarak sorgulamıştır. “Öteki” kavramı, bu yazarın eserlerinde genellikle toplumdan yabancılaşma, psikolojik ikilik, ahlaki çöküş ve insanın içindeki karanlık yönlerle yüzleşme olarak karşımıza çıkar.

Örneğin, “Suç ve Ceza” romanındaki Raskolnikov, toplumdan dışlanmış bir birey olarak “öteki” olarak kabul edilebilir. Bu, insanın kendi içindeki çatışmalarını ve toplumla olan ilişkisini anlamak adına önemli bir öğedir.

Dostoyevski’nin eserlerinde, karakterler genellikle kendi içsel “öteki” ile yüzleşir. Yani, dışarıdan baktığında normal gibi görünen bir insanın iç dünyasında aslında çok büyük bir karmaşa ve çatışma olabilir. Bu tür psikolojik tahliller, Dostoyevski’yi edebiyat dünyasında bir psikoloji ustası haline getirmiştir.

Öteki, Fyodor Mihayloviç Dostoyevski’nin erken dönem eserlerinden biri olup, bireyin kimlik arayışı, toplumla olan çatışması ve psikolojik yabancılaşma gibi konuları ele alır. Günümüzde bu eser, birkaç önemli açıdan hâlâ büyük bir değer taşımaktadır:

• Kimlik ve Toplum İlişkisi: Roman, bireyin toplum içinde kendini nasıl konumlandırdığı ve sosyal beklentilerle nasıl mücadele ettiği üzerine derin bir sorgulama sunar. Modern dünyada, kimlik krizleri ve bireyin kendini ifade etme çabası hâlâ güncelliğini koruyor.
• Psikolojik Derinlik: Dostoyevski, karakterinin iç dünyasını ustalıkla işleyerek, insan zihninin karmaşıklığını ve içsel çatışmalarını gözler önüne serer. Günümüzde psikoloji ve edebiyat arasındaki bağlantıyı anlamak açısından önemli bir eser olarak kabul edilir.
• Toplumsal Eleştiri: Roman, Çarlık Rusya’sındaki bürokrasi ve sosyal sınıf ayrımlarını ele alırken, bireyin sistem içindeki yerini sorgular. Günümüzde de bireyin toplum içindeki konumu ve sosyal baskılar üzerine yapılan tartışmalara ışık tutmaktadır.
• Özne-Öteki Diyalektiği: Eserde, bireyin kendini dış dünyada nasıl gördüğü ve toplumun ona nasıl baktığı arasındaki çatışma işlenir. Bu diyalektik, günümüzde kimlik ve aidiyet üzerine yapılan felsefi tartışmalarda hâlâ etkili bir kavramdır.

Dostoyevski’nin Öteki adlı eseri, bireyin içsel dünyasını ve toplumla olan ilişkisini derinlemesine inceleyen, zamansız bir başyapıt olarak değerlendirilmeye devam ediyor.

Fyodor Mihayloviç Dostoyevski Hayatı ve Kariyeri

Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, Rus edebiyatının en büyük yazarlarından biri olarak kabul edilir. 11 Kasım 1821’de Moskova’da doğmuş ve 9 Şubat 1881’de St. Petersburg’da vefat etmiştir. Dostoyevski, yalnızca Rus edebiyatında değil, dünya edebiyatında da psikolojik derinliği, toplumsal eleştirisi ve felsefi sorgulamalarıyla tanınan bir yazardır.

Dostoyevski’nin hayatı, eserlerinin temalarını anlamak açısından son derece önemlidir. Zorlu bir yaşam sürmüş ve bu zorluklar, onun eserlerine de yansımıştır. Genç yaşta, 23 yaşında, devlete karşı bir komplo kurmaktan suçlu bulunarak Sibirya’da 4 yıl süresince sürgün edilmiştir. Bu deneyim, onun hayatını derinden etkilemiş ve birçok eserinde, özgürlük, suç, ceza gibi temaları işlemesine neden olmuştur.

Sürgün dönemi ve sonrasında yaşadığı psikolojik zorluklar, hastalıklar ve mali sıkıntılar da onun edebi kariyerine yansıyan önemli faktörlerdir. Kendisi, büyük bir insan ruhunun derinliklerine inen bir psikolog olarak kabul edilmiştir. Dostoyevski, varoluşçuluk, ahlak, özgürlük, inanç gibi derin felsefi temaları eserlerinde tartışmış ve okurlarına insanın içsel dünyasında bir yolculuk yaptırmıştır.

Yazarlar sizi okumaya davet ediyor.

Sevgiye okuyunuz…