Merhaba,
Türkiye kitap pazarı, azalan baskı adetleri, yükselen maliyetler ve büyüyen ikinci el piyasası üzerine bir değerlendirme.
Türkiye’de kitap pazarı, döviz kuruna bağlı kâğıt krizi ve katlanan matbaa maliyetlerine rağmen kültürel çeşitliliğini korumaya çalışan, ancak hızla dijital alana ve ikinci el piyasasına kayan dinamik bir yapı sergilemektedir. Türkiye Yayıncılar Birliği (TÜYBİ) ve Yayımcı Meslek Birlikleri Federasyonu (YAYFED) verilerine göre pazarın genel görünümü şu şekildedir:
1. Kitap Üretimi ve Tiraj Trendleri
Türkiye genelinde bir yılda üretilen bandrollü basılı kitap sayısı, ekonomik daralmanın etkisiyle yıllık bazda %1,5 oranında küçük bir gerileme kaydederek 407 milyon 777 bin 284 adet olarak gerçekleşmiştir [turkyaybir.org.tr]. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından okullarda ücretsiz dağıtılan ders kitapları ve bandrol zorunluluğu bulunmayan çocuk kitapları da bu denkleme dahil edildiğinde, Türkiye’nin toplam yıllık kitap pazar hacmi 707 milyon adet seviyelerindedir [turkyaybir.org.tr]. Nüfusa oranla bakıldığında, ülkemizde kişi başına düşen yıllık üretilen kitap sayısı 8,2 adet civarındadır [turkyaybir.org.tr].
2. Trajik Şekilde Düşen Baskı Adetleri (Tirajlar)
Maliyet artışları yayınevlerini çok radikal kararlar almaya zorlamış ve ilk baskı adetleri (tirajlar) tarihi dip seviyelere gerilemiştir [turkyaybir.org.tr]. Bugün Türkiye’de yetişkin kurgu ve edebiyat eserlerinin ilk baskı tiraj ortalaması 1.150 adede düşmüştür [turkyaybir.org.tr]. Kişisel kütüphanemin tam 1.150 kitaptan oluşması, bugün Türkiye’de yayımlanan birçok nitelikli edebiyat eserinin ortalama ilk baskı tirajına denk gelen dikkat çekici bir büyüklüğe işaret ediyor. Araştırma, inceleme, felsefe, sosyoloji ve psikoloji gibi “kültür yayıncılığı” kategorisinde ise ilk baskı tiraj ortalaması 1.248 adet seviyesindedir [turkyaybir.org.tr].
3. Finansal Hacim ve Kategori Dağılımı
Türkiye kitap perakende pazarı, enflasyonist etkinin de yansımasıyla nominal olarak büyüyerek 59 milyar 229 milyon Türk Lirası seviyesine ulaşmıştır [turkyaybir.org.tr]. Bu pazarın en büyük payını %48,9 ile eğitim yayınları (ders ve test kitapları) oluşturmaktadır [turkyaybir.org.tr]. Onu %15 ile çocuk-gençlik kitapları ve %13,8 yetişkin kurgu, %9,4 felsefe, inanç, araştırma-inceleme gibi kültür yayınları takip etmektedir [turkyaybir.org.tr]. Türkiye, yıllık bazda 100 bini aşkın yeni başlığa (farklı kitaba) atanan ISBN sayısı ile dünyada yeni başlık yayınlama bakımından ilk 8 ülke arasında yer alarak kültürel canlılığını korumaktadır.
4. Dijital Dönüşüm ve İkinci El Pazarının Yükselişi
Fikir kitabevleri yüksek kira ve işletme maliyetleriyle boğuşurken, toplam kitap satışlarının %42’den fazlası internet platformlarına (Nadirkitap, Kitantik, idefix vb.) kaymıştır [turkyaybir.org.tr]. Sıfır kitap fiyatlarının ulaşılamaz noktalara gelmesi, okurları, akademisyenleri ve araştırmacıları ikinci el pazarına ve sahaflara yönlendirmiştir. İkinci el piyasası altın çağını yaşamakta; özellikle Carl Jung, David R. Hawkins ve Rudolf Steiner gibi düşünürlerin eserleri, özellikle baskısı tükenen veya yeni baskıları yüksek fiyatlara ulaşan kitaplar arasında öne çıkmaktadır.
Türkiye kitap pazarı verileri, fiziksel kitabın giderek daha sınırlı sayıda basılan ve daha yüksek maliyetli bir kültürel nesneye dönüştüğünü gösteriyor. Dijitalleşmenin hız kazanmasına rağmen, basılı kitap hâlâ kalıcılığı, dokunsal değeri ve koleksiyon niteliği nedeniyle önemini koruyor. Özellikle temiz kondisyonlu, baskısı tükenmiş veya belirli alanlarda referans kabul edilen eserlerden oluşan kütüphaneler, gelecekte yalnızca okuma arşivi değil, aynı zamanda kültürel miras niteliği taşıyan özel koleksiyonlar olarak da değerlendirilebilir.
Tüm sevgimle,
Yasemin
