Gökyüzü Ve Yaşama İlişkin Yazılar, Hubert Reeves

“Dünya, mavi gezegen, coşkulu astronomların, uzayın ta derinliklerinden gelen yıldızların ışığını yakalandıkları yer…”

— Hurbert Reeves

Merhaba

2003 sonbaharından bu yana France Culture’de her cumartesi yayınlanan yazıların bir bölümü gözden geçirilmiş, hatta güncellenmiş olarak bu kitapta biraraya getirilmiştir.

Bu yazıların her biri, kendi tarzında ve kendine özgü bir bakışla, insanlığın doğayı maruz bıraktığı saldırıları ele almakta ve doğanın buna gösterdiği tepkiyle insanlığın kendi geleceğini nasıl tehdit altına soktuğunu göstermektedir. Anafikir, yeryüzünde yaşam ile kozmos arasında kurulabilecek hem fiziksel hem de simgesel dayanışma bağlarını göstermektedir.

Çağımızın felaketini hazırlayan üç büyük etken var. Bunlar şöyle özetlenebilir:

• İnsan beyninin olağanüstü düzeyde etkili olması,
• Dünya nüfusunun giderek artıyor olması,
• Gezegenimizin boyutlarının sınırlı olması.

İkinci etken birinciyle bağlantılı. Milattan önce sekizinci bin yıldan itibaren tarımın icadı, tıpkı çok daha sonra, geçtiğimiz yüzyıllarda gerçekleşen sanayi buluşları gibi dünya nüfusunun artmasında etkili olmuştur.

Son birkaç on yıldır birlikte ağırlık kazanan bu iki etken, yani tekniklerin gelişmesi ve buna paralel olarak nüfusun artması, üçüncü etkenle, yani gezegenimizin sınırlı alanlarında kaynaklarının da sınırlı olması etkeniyle karşılaşıyor.

“Biz diğerleri, ey uygarlıklar, şimdi biliyoruz ki, biz de ölümlüymüşüz,” diye yazmıştı Paul Valery, birkaç bin yıl önce Asur ve Babil İmparatorluklarının, ardından da Roma ve Mısır İmparatorluklarının yıkılmasından sonra İngiliz ve Fransız İmparatorluklarının da çöktüğünü gördüğünde. Bugün de bizler şaşkınlıkla şunu fark ediyoruz ki, insanların Dünya üzerindeki imparatorluğu da gün gelir, sona erebilir.

Öyleyse, biyolojik evrimin en yüce türü olmak —ki bunu benimsemeye dünden razıyız!— ve kendimizi öyle görüp de binlerce türü maruz bıraktığımız yok olma tehdidinin dışında kalmak şöyle dursun, bu türlerle aynı yazgıyı paylaşacağımızı, dahası bunun için elimizden geleni yaptığımızı görüyoruz bugün…

Böylesine küçük bir gezegende bir tür —bizim türümüz— yok olmuş, kimin umurunda? Yok olmamız kozmos ölçeğinde ne ifade eder ki? Her biri içinde yüz milyarlarca yıldız ve gezegeni barındıran yüz milyarlarca galaksinin doldurduğu koca evrende, küçük bir öyküden başka nedir insanlığın tarihi? “Doğa” tek bir gözyaşı damlası dökmeyecektir bu durum karşısında…

Bambaşka bir görüşü ortaya koymak İstiyorum şimdi. Bu sorunu kozmik bağlamında yeniden ele almak için zamanda geri gidelim.

Gökbilim alanındaki çalışmaları, kozmik kökenlerimiz hakkında bize pek çok bilgi vermektedir. Evrenin tarihi, Big Bang’den hemen sonraki ilk anların kızgın ve benzeşik karışımdan itibaren karmaşıklığın ortaya çıkışı olarak özetlenebilir. Soğuma sırasında ve doğal güçlerin etkisiyle partiküller, yeni özellikler taşıyan yapılar oluşturmak üzere birleşmeye başlar.

Böylece tarihlendirebileceğimiz anlarda birtakım yeni sistem parçaları oluşur: nükleonlar, atom çekirdekleri, atomlar, moleküller ve gezegenimizde —ve belki başka yerde de— canlı hücreler, biyolojik organizmalar, ekosistemler… Her sistem, çevresindekilerle çeşitli etkileşimlere giren birtakım öğelerden meydana gelir ve bu öğelerin birleşiminden doğan yeni birtakım özellikler taşır.

Dünya’da biyosferde beliren bu özellikler, biyolojik evrim sırasında, önemi özellikle beslenme ve yaşamda kalma sorunları ortaya çıktığında anlaşılan çok değerli birtakım uyum sağlama avantajları getirir. Bu açıdan bakıldığında, biz insanlar, fiziksel yapımız bakımından iyi korunuyor sayılmayız (kaplumbağalar gibi bir zırh taşımayız sırtımızda, büyük kediler gibi keskin pençelerimiz yoktur, yabanarıları gibi iğnemiz, kaçmak için kanatlarımız da yoktur…) Peki nasıl kalabildik yaşamda? Zekamız, beynimizin milyarlarca nöronun birleşmesinden meydana gelen o olağanüstü özellik sayesinde.

İnsan beyni, durmaksızın kusursuzlaştırdığı birtakım teknikler geliştirerek, yaşamını sürdürmekle yetinmeyip başka olağanüstü etkinlikler de yarattı. Sanat, müzik, resim, yazın yaratımlarının muhteşem ürünleri de, büyük ve küçük bütün boyutlarında kozmos hakkındaki bilimsel bilgilerin geniş yelpazesi de insan dehasının işleridir. Başka hiçbir tür Ay’a ayak basmadı, hiçbiri Satürn’ün üstünde uçmadı, maddeyi yöneten yasaları ve evrenin tarihini keşfetmedi. Yerimizi martılara, farelere ya da böceklere bırakırsak, kültürümüzün onca muhteşem ürünü ne olacak?

İşte tüm bu görkemli hazineler yok olacak insanlık yok olursa… Demek ki, böylesine büyük bir zihinsel güce erişebiliyor olma fırsatı, bunu elinde bulunduranın yok olma riskini de taşıyor beraberinde. O zaman zekânın zehirli bir armağan olduğu fikri de doğrulanmış oluyor.

“Ama tehlike neredeyse, tehlikeden kurtaracak şey de orada olgunlaşır,” diye yazmıştı Alman ozan Hölderlin.

İnsan duyarlılığındaki gelişmeyi gördükçe umut parıltıları beliriyor zihnimde. Amerikan göçmen güvercinlerinin ve büyük penguenlerin uğradığı katliam karşısındaki genel kayıtsızlık bugün düşünülemez bile. Yaşama duyduğumuz saygı giderek artıyor, bu da bugün yaşadığımız krizin bilincine varmaya ve birtakım olumlu girişimlerde bulunmaya itiyor bizi. İnsanlardan yabanıl hayvan ve bitkilere kadar her yaşayanı korumaya yönelik birtakım hareketlerin doğduğuna tanık oluyoruz. Ozon tabakasını korumak, yağmurlardaki asit oranını düşürmek, doğal dengeleri biraz olsun yeniden kurmak için uygulamaya konan kurtarıcı kararlara değiniliyor.

İnsancıllaşmak ya da yok olmak: Karşı karşıya olduğumuz durumu ancak böyle koyabiliriz ortaya. Altıncı yok oluş dönemi, bizi önüne geçilmez bir yok oluşa sürükleyecek bir kayıtsızlıkla değil, bugün feda ettiğimiz türleri katletmekten vazgeçmeye karar vererek, bizi günün birinde yok olmuş türler listesinde yer almaktan kurtaracak sağlam bir tepkiyle son bulabilir pekâlâ.

O zaman daha da ileriye, yıldızların ve galaksilerin arasına gider, evreni keşfederiz. Kültürümüzü koruyup zenginleştirir, sanat yapıtlarını sanatın her dalında çoğaltarak dünyayı güzelleştiririz. Belki de —kim bilir— bir gün dünya dışı uygarlıkların kültürlerinden yararlanırız.

“Umut, kuşkusuz hâlâ burada ve kısık sesle şarkı söylüyor,” demişti bize Paul Valery.

Gökyüzü Ve Yaşama İlişkin Yazılar, okumayanlara tavsiye, okuyanlara bilgiyi hatırlatma amaçlı. Gökyüzü ve Yaşama İlişkin Yazılar (Fransızca: La vie, la terre et les étoiles), Hubert Reeves tarafından yazılmış bir kitaptır. Hubert Reeves, ünlü bir astrofizikçi ve bilim yazarıdır. Bu eserinde, evrenin doğasına, yaşamın evrimsel sürecine ve insanın bu evrendeki yerini sorgulayan derin düşüncelerini paylaşıyor. Kitap, bilimsel bir bakış açısıyla insanların varoluşunu, gökyüzünü, yıldızları ve evreni anlamaya yönelik bir keşif süreci olarak öne çıkar.

Reeves, özellikle evrenin işleyişine dair bilimsel bilgileri halkla daha anlaşılır bir dille paylaşmaya çalışan bir yazardır. Kitabında, gökyüzüne dair birçok soruyu ele alır ve bilimsel anlayış ile felsefi düşünceleri harmanlar. Gökyüzü ve Yaşama İlişkin Yazılar, insanların varoluşunu, doğayı ve evreni anlamaya yönelik bir keşif yolculuğu sunar.

Kitap, derin bir bilimsel bakış açısıyla yazılmış olsa da, aynı zamanda insanın kendisini ve çevresini daha anlamlı bir şekilde keşfetmesini teşvik eder. Reeves, bireyleri sadece bilimsel bilgiye değil, aynı zamanda felsefi düşünceye de yönlendiren bir dil kullanır. Evrenin yapısını, yıldızları ve galaksileri anlamak kadar, insanın bu devasa evrende kendisini nasıl konumlandırdığı üzerine de düşüncelerini paylaşır.

Bu kitap, bilimsel ve felsefi düşüncenin birleşimini keşfetmek isteyenler için ideal bir kaynaktır. Ayrıca, doğa ve evren ile insan yaşamı arasındaki bağları daha derinlemesine anlamak isteyenler için ilham verici bir okuma deneyimi sunar.

Hubert Reeves Hayatı ve Kariyeri: Kozmosun Şairi

Bilimle Büyüyen Bir Çocuk: Hubert Reeves, Montréal’de dünyaya geldiğinde gökyüzü hâlâ gizemlerle doluydu. Çocukluğu Léry kıyılarında geçti; babasının getirdiği ansiklopedilerle evrenin kapılarını aralamaya başladı. Bu erken merak, onu fizik okumaya yöneltti: Université de Montréal’de lisans, McGill Üniversitesi’nde yüksek lisans, ardından Cornell Üniversitesi’nde nükleer astrofizik alanında doktora yaptı.

Bilimsel Yolculuk: 1960’larda Université de Montréal’de fizik dersleri verirken NASA’ya danışmanlık yaptı. 1965’te Avrupa’ya geçerek Fransa’daki CNRS’de (Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi) araştırma direktörü oldu. Kozmik elementlerin oluşumu üzerine yaptığı çalışmalar, yıldızların içindeki nükleer süreçleri anlamamıza katkı sağladı.

Kozmosu Anlatan Bir Ses: Reeves yalnızca bir bilim insanı değil, aynı zamanda bir anlatıcıydı. 1981’de yayımlanan Patience dans l’azur (Sabırla Gökyüzünde), evrenin evrimini şiirsel bir dille anlattı. Ardından gelen Poussières d’étoiles (Yıldız Tozları) ile milyonlara ulaştı. Onun kalemiyle bilim, soğuk formüllerden sıyrılıp insanın iç dünyasına dokunan bir hikâyeye dönüştü.

Çevreye Duyarlı Bir Bilge: 2000’li yıllarda çevre aktivizmine yöneldi. Fransa’da Humanité et Biodiversité adlı kuruluşun başkanlığını yaptı. “Doğayla savaş halindeyiz. Eğer kazanırsak, kaybedeceğiz.” diyerek insanlığın doğayla kurduğu ilişkiyi sorguladı.

Onurlandırılan Bir Yaşam:

• Kanada ve Fransa’dan devlet nişanları
• Albert Einstein Madalyası (2001)
• 9631 numaralı asteroide adı verildi
• Prix Jules Janssen (2019) – Fransız Astronomi Derneği’nin en prestijli ödülü

Mirası: Hubert Reeves, evrenin sırlarını anlatırken insanın içsel evrenine de ışık tuttu. Onun kitapları, konferansları ve televizyon programları bilimle sanatı buluşturdu.

“Sen yıldız tozusun,” diyordu. “Ve bu seni sıradan değil, evrensel yapar.”

Yazarlar okumaya davet ediyor.

Sevgiyle okuyunuz…