Denemeler, Montaigne

Bir amaca bağlanmayan ruh, yolunu kaybeder; çünkü, her yerde olmak hiçbir yerde olmamaktır…

— Michel De Montaigne

Merhaba

Michel De Montaigne Avrupalıların coğrafi keşiflerde tanıdığı yeni uygarlıkları köleleştirme, yok sayma girişimlerine karşı çıkmıştır. Keşfedilen yeni medeniyetlere ”barbar, yamyam” nitelemelerine hiddetle karşı çıkmıştır. Şu düşünce tarzı onu çok etkilemişti: ”İnsanlar zırdeli, daha bir tırtılı nasıl yaratacaklarını bilmezken binlerce tanrı yaratmışlar”. Bu çalışmaların sonucu olarak ünlü Denemeler adlı kitabı oluştu.

Klasik kuşkuculuğu yeniden gündeme getirmiştir. Bilgiyi keşfetmenin yeni yollarını bulmayı denedi. Montaigne, Denemelerinde başta insan sevgisi olmak üzere iyimserlik, dayanışma, özgürlük ve okuma alışkanlığı üzerine çok özgün yazılar kaleme aldı. Sürekli eleştirel inceleme fikrini yeniden insanlara tanıttı. Bu yazıları herkesin anlayabileceği sade bir anlatımla okura ulaştırdı. Montaigne, deneme, türünün yaratıcısı olarak kabul edilir.

“Denemeler”, daha çok eğitim ve felsefe konularına değinen ve ortaçağ dogmatizmini yıkan bir aydınlanma kitabıdır. Humanist kültürün en önemli kaynaklarından biri olan bu yapıt, yazılmasının üzerinden 441 yıl geçmesine rağmen aydınların başucu kitabı olmayı sürdürmüştür. Sokrates’ten sonra insan üzerine eğilen en önemli düşünür kabul edilen Montaigne, bu kitabıyla Avrupa insanına özgür düşünmesini öğretmişti.

“Deneme”ler denilince özellikle bulunduğu çağlarda Avrupa insanına “özgür düşünün” tavsiyeleri veren Montaigne Sokrates’ten sonra insan üzerine eğilen en önemli düşünür olarak belirtilmektedir.

Montaigne bu düşüncelerinin önemli bir kısmını da 107 denemeden oluşmuş olan “Denemeler” adlı eserinde paylaşmıştır.

Her dönem bizlerle iletişim kuran kitap başta insan sevgisi olmak üzere, iyimserlik, dayanışma, özgürlük ve okuma alışkanlığı üzerine çok özgün yazılardan oluşuyor.

Montaigne eser de şöyle der:

“Bu kitap, gerçekleri anlatan ve samimi bir kitaptır. Burada ne kendimi ne de çevremdekileri düşündüm. Sana hizmet etmeyi ya da kendimi meşhur etmeyi düşünmedim. Bu kitabı, çevremdekilere bir yol çizmek için kaleme aldım. Düşündüm ki, beni kaybettiklerinde hakkımda daha fazla şey bilsinler. Eğer kendimi herkese beğendirmek gibi bir niyetim olmuş olsaydı, özenir en gösterişli halimle ortaya çıkardım. Bu kitabı kaleme alırken yalın, anlaşılması kolay ve gündelik halimle olabildiğince sade görünmek istedim. Çünkü ben burada kendimi anlatıyorum. Burada hatalarım, nasıl bir kişiliğe sahip olduğum, görgü kurallarının izin verdiği ölçüde açıkça görülecektir. Eğer ilk doğa yasalarının biri olmuş olsaydım, emin olun ki kendimi mükemmel biri gibi gösterebilirdim. Kısaca ben, kitabımın ta kendisiyim. Zaten boş zamanlarını böylesine basit ve anlamsız bir konuya ayırman pek akıllıca bir davranış olmaz. Hoşça kalın…”

Nasıl yazmalı?

Yazarken, anlatım biçimimi bozar korkusuyla, kitaplarla dostluğumu bir yana bırakırım. Gerçekten de iyi yazarlar beni çok zayıflatır, cesaretimi kırar. Ben de berbat horoz resimleri yaptıktan sonra uşaklarına, dükkanına hiçbir canlı horoz sokmamalarını tembihleyen bir ressam gibi olurum…

Kitaplar Üzerine

Kitaplarda aradığım, yalnız dürüstçe bir oyalanmanın yarattığı hoş duygulardır; ya da amacım öğrenmekse, kendimi tanımama yardım edecek, daha iyi nasıl yaşanacağını ve ölüneceğini bana öğretebilecek bilgi bulmak isterim.

Denemeler, okumayanlara tavsiye, okuyanlara bilgiyi hatırlatma amaçlı. Denemeler (Fransızca: Essais) Michel de Montaigne’in en ünlü eseridir ve 1580’te ilk kez yayımlanmıştır. Montaigne, bu eserde kişisel düşüncelerini, gözlemlerini ve yaşam deneyimlerini özgür bir şekilde kaleme almıştır. Denemeler, dünyanın en eski ve en önemli deneme türündeki eserlerinden biridir. Montaigne, bu eserde, insan doğasını, toplumun yapısını, ahlaki değerleri ve bireysel özgürlüğü sorgular.

Eserin adı “denemeler” anlamına gelir, çünkü Montaigne, burada düşündüklerini “denemek”te, yani fikirlerini serbestçe keşfetmekte ve geliştirmekte özgürdür. Kitap, kişisel gözlemlerden felsefi ve edebi tartışmalara kadar geniş bir yelpazede konuları ele alır. Montaigne’in yazım tarzı, dönemin entelektüel anlayışına yenilik getiren bir özelliğe sahiptir; eserin serbest yapısı, onun dönemin düşünce dünyasında bir devrim yaratmasına olanak sağlamıştır.

Montaigne, Denemelerde, kendi yaşamından örnekler verir ve kişisel tecrübelerine dayanarak insanın temel zaaflarını, korkularını, erdemlerini ve hayatta karşılaştığı zorlukları tartışır. Eserin birçok bölümünde, Montaigne, kendini tanımaya ve anlamaya yönelik derinlemesine bir sorgulama yapar. Kendisini ve insanları anlamak, yazılarında sürekli olarak merkezde yer alan bir temadır.

Denemeler, hem edebi anlamda hem de felsefi anlamda derin izler bırakmış bir eser olup, bugüne kadar pek çok farklı düşünür ve yazarı etkilemiştir. Montaigne’in yazdığı her şey, bir düşünür olarak içsel bir keşif sürecinin parçası olarak okunabilir.

Denemeler yalnızca tarihi bir eser değil, aynı zamanda günümüzde hala bize insan olmanın ne demek olduğunu, nasıl düşüneceğimizi ve yaşamı nasıl daha anlamlı kılabileceğimizi anlatan bir rehberdir. Hem felsefi hem de edebi açıdan derinlemesine düşündüren bu eser, zamanın ötesine geçerek modern dünyada da büyük bir öneme sahiptir.

Michel de Montaigne (1533–1592), Fransız bir filozof, yazar ve diplomat olup, özellikle Denemeler (Fransızca: Essais) adlı eseriyle tanınır. Montaigne, felsefi düşünceye katkıları ve yazım tarzıyla, Rönesans dönemi Fransız edebiyatının en önemli figürlerinden biri olmuştur. Aynı zamanda, modern deneme türünün kurucusu olarak kabul edilir. İşte onun hayatına dair bazı önemli noktalar:

Montaigne, 28 Şubat 1533 tarihinde güney Fransa’nın Bordeaux şehrinde doğmuştur. Zengin bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiş, babası Pierre Eyquem de Montaigne, Fransız soylusuydu. Ailesi, onun iyi bir eğitim almasını sağladı. Montaigne’in eğitiminde, dönemin en iyi okulları ve öğretmenleri yer almıştır. İlk olarak Latince öğrenmesi için özel dersler verilmiş ve eğitimini büyük ölçüde klasik yunan ve Roma edebiyatına dayandırmıştır.

Montaigne, Bordeaux Üniversitesi’nde hukuk eğitimi aldı ve avukatlık yapmaya başladı. Ancak, onun ilgisi sadece hukuka değil, aynı zamanda felsefe, edebiyat ve insan doğasına dair derin sorgulamalara da yönelmişti. Üniversite eğitimini tamamladıktan sonra, birkaç yıl boyunca hukuk dünyasında aktif olarak çalıştı.

Montaigne, hayatının bir döneminde Fransa’nın yüksek diplomatik görevlerinde bulunmuş, özellikle 1571 ve 1572 yıllarında Fransa Krallığı adına İspanya’da çeşitli diplomatik görevlerde yer almıştır. Bu dönem, onun farklı kültürler ve düşünceler hakkında daha fazla bilgi edinmesini sağlamış, aynı zamanda Denemelerin yazımına da ilham kaynağı olmuştur.

Montaigne’in en büyük eseri olan Denemeler (Essais), 1580 yılında ilk kez yayımlanmıştır. Bu eser, aynı zamanda Montaigne’in düşünce dünyasını, kişisel yaşamını, gözlemlerini ve tecrübelerini içerir. Denemeler, düşüncelerini ve fikirlerini serbestçe paylaştığı bir alan olup, onun insan doğasına, erdemlere, toplumlara, ahlaka ve yaşamın anlamına dair derinlemesine bir sorgulama içerir. Montaigne, eserinde felsefi bir yaklaşım sergileyerek, insanların evrensel zaaflarını, korkularını, tutku ve zaferlerini incelemiş, bu gözlemleri kişisel deneyimlere dayandırmıştır.

Montaigne’in felsefesi, özellikle şüphecilik (skeptisizm) ve insan doğasına dair sezgisel yaklaşım ile tanınır. O, kesin doğruların varlığını sorgulamış ve insanın bilgiye ulaşma kapasitesinin sınırlı olduğunu kabul etmiştir. Bu, onun “şüpheci felsefe”yi benimsemesine yol açmıştır. Ayrıca, Montaigne, bireysel özgürlükleri, insanın kendi benliğini keşfetme yolunu, ahlaki değerlerin değişkenliğini ve toplumun normlarına karşı eleştirel bir duruşu savunmuştur.

Montaigne, 1565 yılında bir zengin ailenin kızı olan Françoise de La Chassaigne ile evlendi. Evliliğinden üç çocukları oldu, ancak yalnızca biri hayatta kaldı. 1571’de, annesinin ölümü ve ardından yakın bir arkadaşının kaybı onu derinden etkilemiş ve yaşamına daha fazla içsel bir derinlik ve düşünsel bir boyut katmıştır.

Montaigne, son yıllarında, Bordeaux’ya yakın bir malikanede inzivaya çekildi ve burada Denemeleri tamamladı. 1592 yılında, 59 yaşında, ölümünden önceki son yıllarını sağlık sorunlarıyla mücadele ederek geçirdi.

Montaigne, Denemeler ile yalnızca bir edebi tür yaratmakla kalmamış, aynı zamanda modern felsefenin temellerini atmıştır. Onun eserleri, birçok düşünür, yazar ve filozof tarafından ilham kaynağı olarak kabul edilmiştir. Özellikle, René Descartes, Jean-Jacques Rousseau, Friedrich Nietzsche gibi büyük düşünürler Montaigne’in felsefî yaklaşımından etkilenmişlerdir.

Montaigne’in yazım tarzı, kişisel bir dokunuşa sahip, derin ve samimi bir anlatımdır. Denemelerdeki özgür düşünme tarzı, zamanla edebiyat dünyasında önemli bir yenilik olarak kabul edilmiş ve deneme türünün gelişimine öncülük etmiştir.

Michel de Montaigne, hem edebi hem de felsefi anlamda derin izler bırakmış bir düşünürdür. İnsan doğasına dair yaptığı gözlemler, onu felsefe tarihinde özel bir yere yerleştirirken, Denemeler eseri de modern düşünce dünyasında hala geçerliliğini koruyan bir başyapıttır.

Yazarlar sizi okumaya davet ediyor.

Sevgiyle okuyunuz…